حکومت یکپارچه و وحدت ملی ویژگی مشترک صفویه و انقلاب اسلامی

| October 26, 2016 | 0 Comments

دکتر سید یحیی صفوی

دانشگاه تربیت مدرس

الحمدلله رب العالمین و الصلوه والسلام علی سیدنا و نبینا ابوالقاسم محمد و علی آله آل الله سیماسیدنا و مولانا حجت بن الحسن العسگری قطب عالم امکان.

مقام معنوی و اهمیت تاریخی شیخ صفی الدین:

حضرت علامه طباطبایی می فرماید: کارساز ما  به فکر کار ماست   فکر ما در کار ما آزار ماست

شیخ العارفین سید صفی الدین اردبیلی یکی از صوفیان و عارفان منحصر به فرد  ایرانی است که شخصیت بسیار  تاثیرگذاری در تاریخ پر افتخار اسلام  و تشیع ایران بوده است. شیخ در نیمه دوم سده هفتم هجری و احتمالا در حدود سال ۶۵۰ هجری قمری در روستای کلخوران اردبیل از صلب “امین الدین جبرائیل ” معروف به سید کلخورانی و از بطن”دولت خاتون ” دخت  طاهره “جمال الدین باروقی ” به دنیا آمد  و پس از سالها زندگی  پر ارج  و قرب  در اطلاعت و بندگی خدا و عمل به اوامر و نواحی شرع انور محمدی  و مذهب حقه اثتی عشری، در سنه ۷۳۵  هجری قمری در اردبیل به دیدار حق شتافت. او به عنوان بنیان گذار یک حکومت  رسمی شیعه در ایران  نامیده می شود. (دولت صفوی ۹۰۷ ه.ق – ۱۱۳۵ ه.ق)

شیخ صفی الدین عالمی اندیشمند  و دوراندیش و عارفی واصل در مکتب اهل بیت علیهم السلام بود که شعاع نفوذ معنوی و عرفانی و تاثیر اخلاق و رفتار اجتماعی  او از ایران  تا قلب ترکیه و عراق و سوریه و شامات و شمال آفریقا توسعه یافت.  مریدان او در ذکر مناقب و فضائل او روایت ها به زبان ترکی ، فارسی و عربی نقل می کنند و نغمه های عرفان محمدی سر می دهند.

از حضرت شیخ صفی  الدین اردبیلی  قدس الله سره سؤال کردند: “چه مذهبی دارید؟” فرمود: “مذهب درویشان، مذهب حق است  و فرزند باید در مذهب پدرش باشد. چون مذهب پدرانمان ، مذهب صراط المستقیم است و اولیاء مومن به آن راه رفته اند و به قدر مویی از امر مصطفی و مرتضی علیهما السلام و التحیه و الاکرام خارج نشده اند، ما نیز در پی آنان می­رویم که در روز محشر نزد بنی و وصی و اهل بیت آنان شرمسار نخواهیم شد . اگر سر به فنا دهیم ، از راه راست باز نمی­گردیم، عاشق صادق آن است که این سخن را از من بشنود.” (ترجمه نسخه خطی تذکره شیخ صفی الدین اردبیلی ، محفوظ در کتابخانه سالئیکوف شچدربن  سن پترسبورگ روسیه ، تصنیف محمد الکاتب (نشاط شیرازی ) به تاریخ  ۹۴۹ ه.ق ترجمه داود بهلولی – نشر ادیان ۱۳۸۸)

خدمات سلسله صفویه از منظر جغرافیای سیاسی:

خدمات سلسله صفویه از لحاظ جغرافیای سیاسی،  بی نظیر و قابل مطالعه علمی است. اندیشه عارفانی که به اهل بیت (ع) وصل بوده اند به دلیل توفیقات الهی، از گستره شعاع و بردی بی نظیر برخوردار بوده و منشاء بروز و ظهور قدرت سیاسی و فرهنگی و تمدن سازی مهمی در طول تاریخ ایران شده است. امام خمینی (ره) و شیخ صفی الدین اردبیلی به عنوان دو عارف نامی، از این شاخصه بهره بردند.

بروز و ظهور شیخ صفی الدین اردبیلی با بروز و ظهور حکومت شیعی و تشکیل حکومت جمهوری اسلامی ایران به رهبری حضرت امام خمینی (ره)، قابل تطبیق است. این انطباق نکات مهمی را بازگو می کند. ایجاد یک حکومت یکپارچه و دارای وحدت ملی، که از نظر ایدئولوژیکی براساس فرامین و دستورات اهل بیت (ع) و ولایت علوی باشد؛ از جمله موارد مشابه دو دوره صفویه و انقلاب اسلامی است.

از پیامدهای دیگر این دو حکومت، شکل گیری و ساخت هسته هویتی به تولید مدنیت و تمدن سازی نوین ایرانی و اسلامی بود که منجربه توسعه فضاهای عمرانی و معماری و تبلورهنرایرانی شد. از سوی دیگر توسعه فرهنگ ژئوپلتیک و به اصطلاح توسعه نرم افزاری مکتب تشیع از منطقه خاورمیانه تا شمال آفریقا و هند و چین، از جمله دستاوردهای مهم دو حکومت شیعی صفویه و جمهوری اسلامی است.

دولت صفویه در سه جبهه با توسعه طلبی عثمانی ها، یورش ازبک ها و حمله پرتغال ها مواجه شد و بر همه آنها غلبه یافت. نظیر آنچه در دفاع مقدس هشت ساله رخ داد و این مسئله از نظر ژئوپلتیکی اهمیت بسیار دارد. مسئله دفاع وحفظ تمامیت ارضی توسط صفویه و جمهوری اسلامی از وجوه مشترک این دو حکومت است. تاریخ نشان داده اندیشه عالمان دینی  و عارفان واصل و شجاع  مکتب اهل بیت علیهم السلام به دلیل عنایات و توفیقات  الهی، از چنان  شعاع نفوذ  و تاثیرگذاری در اخلاق و رفتار سیاسی مردمان عصر خود برخوردار بوده؛ که منشاء بروز و ظهور قدرت بزرگ سیاسی  مذهبی و بنیان گذاری فرهنگ، مدنیت و تمدن سازی در طول تاریخ ایران شده است.

این یک واقعیت و حقیقت تاریخی  است که ایجاد تغییر در ساختمان و شاکله ی قدرت های ملی، منطقه ای و جهانی همواره بر بستر و پایه جهان بینی  و منظومه فکری  و اعتقادی استوار بوده است. به بیان دیگر همه تحولات  و رخدادهای سیاسی بزرگ دارای ریشه های عمیق فلسفی، عرفانی و ایدئولوژیک بوده اند و هر چه بناهای اعتقادی که تکیه گاه های مستحکم دولت ها، قدرت ها و رخدادها هستند قوی تر باشند، ظهور جوامع مدنی و تمدنی در ادوار گوناگون  با حمایت  توده های مردم، آسانتر وقوع می­یابد  و از جاودانگی  و گسترش جغرافیایی  بیشتری برخوردار است.

در فیزیک نجومی دو اصطلاح بلو شیفت Blue shift  و رد شیفت Red shift   در مورد رنگ ستارگان به کار می­رود. ستارگانی که به ما نزدیک می شوند  با نور آبی دیده می شوند و بر عکس ستارگانی که  از ما فاصله می گیرند  به رنگ قرمز رویت می شوند. شاید بتوان  همین اصطلاح را در مورد بروز و ظهور قدرت و ساخت جامعه مدتی و تمدنی بکار برد. اگر جامعه ای ویژگی های خاصی را تحت تاثیر رهبران حکیم ، عارف و شجاع از خود نشان دهد که باعث رشد و توسعه فرهنگی  و شکل گیری مدنیت و تمدن گردد؛ اصطلاحا  آن را در قلمرو بلو شیفت  می­نامند و چنانچه جامعه ای هر چند پیشرفته از حیث سقوط ارزش­های اخلاقی و انسانی رو به زوال و نا پایداری حرکت کند، اصطلاحا رد شیفت خوانده می­شود. از جمله ویژگی های جوامع بلو شیفت این است که قدرت هاضمه بالایی دارند و علیرغم جوانی، اغلب چالش­های  ایجاد شده بر سر راه  خود را به فرصت تبدیل می­کنند و با مقاومت و صبوری  بر مشکلات فائق می­آیند. لذا مقابله با چنین  جوامع مدنی معمولا  نتیجه معکوس می دهد.

تحلیل تطبیقی دو رخداد سیاسی – فرهنگی ایدئولوژیک تاریخ ایران و تأثیر آن بر ساخت قدرت سیاسی و تمدن  ایران اسلامی:

قدرت های سیاسی که بر مبنای دو عامل ایدئولوژی در تاریخ پانصد ساله ایران توانستند تشکیل  دولت و حکومت بدهند در یک مقایسه تطبیقی  کارکردهای درخشانی داشته اند:

  • ایجاد حکومت یکپارچه از نظر سیاسی – ایدئولوژیک و وحدت ملی و سرزمینی در ایران بر اساس حب اهل بیت و ولایت علوی.
  • شکل گیری و ساخت هسته هویتی که به تولید مدنیت و تمدن سازی نوین ایرانی اسلامی و توسعه فضاهای عمرانی و معماری به سبک  ایرانی – اسلامی منجر شده است.
  • توسعه نفوذ فرهنگی فضایی و ژئوپلیتیکی ( به اصلاح ادبیات سیاسی امروز توسعه قدرت نرم افزاری) بر مناطق پیرامونی از خاورمیانه  تا شمال آفریقا  و شرق آسیا و دسترسی  به عمق  استراتژیک  فرهنگی عرفان اسلامی و ایرانی.
  • مقابله با قدرت های متجاوز به ایران و حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران.
  • عزت آفرینی مبتنی بر تحول علوم انسانی و کفایت دیپلماسی در خارج از مرزها در صحنه منطقه ای و بین المللی و ارتقاء جایگاه و پرستیژ ملی ایران در نظام بین الملل.

جمع بندی:

شیخ صفی الدین اردبیلی و امام خمینی رهبران دو جنبش و انقلاب مهم ایران، نقش بی نظیری در تاریخ ایران پس از اسلام دارند.ايجاد حکومتي يکپارچه و داراي وحدت ملي و از نظر ايدئولوژيکي حکومت بر اساس فرامين و دستورات اهل بيت(ع) و ولايت علوي از جمله موارد مشابه دو دوره صفويه و انقلاب اسلامي است. برگزاری چنین همایش هایی کمک می کند تا ما بهتر با تاریخ و گذشته خود آشنا شویم و از آن برای راه آینده درس بگیریم. در طول تاریخ اگر یک سرزمین برخی مؤلفه های مهم از قبیل ایدئولوژی منسجم، قدرت جذب توده های میلیونی، اقتدار مبتنی بر عدالت، داشتن فلسفه حماسی و فداکاری در حفظ ارزش های خود، قدرت ساخت نهادهای اجتماعی و تمدن و در نهایت وجود عارفان بالله، حکیم، مردم دار داشته باشد که بتوانند مسیر را هدایت کنند، موفق خواهد شد و ایران از این حیث دارای پشتوانه های عظیمی است.

این مقاله در مجموعه مقالات نخستین همایش علمی بین المللی شیخ صفی الدین اردبیلی در سال ۱۳۹۲ ارایه شده، و در کتاب مجموعه مقالات همایش با عنوان شیخ صفی الدین اردبیلی در آئینه عرفان، هنر و سیاست منتشر گردیده. 

Filed in: مقالات
×

Post a Comment